De watersnoodzender in Zierikzee, 1953

Waarom dit verhaal?????

De Surplus Radio Society heeft een oproep gedaan om in verband met het feit dat het dit jaar (2018) 65 jaar geleden is dat de watersnoodramp op 1 februari 1953 zich voltrok, door de leden replica's te maken van de toen gebruikte noodzender in Zierikzee.
Ik heb besloten ook aan deze uitdaging deel te nemen.

Op Zondagmorgen 1 februari 1953 blijkt dat een combinatie van stuwwater in de Noordzee als gevolg van een zware storm en springvloed fatale gevolgen hebben voor Zeeland en delen van Zuid-Holland. Op vele plaatsen breken de dijken door en overstroomt het land.
Veel slachtoffers komen door verdrinking om het leven en nog meer mensen raken door de overstroming dakloos.

Gehele dorpen worden door het water weggevaagd en een groot deel van de verbindingswegen verdwijnt onder het zoute water.
Ook de telefoonverbindingen zijn niet meer te gebruiken, kortom Zeeland is volkomen geisoleerd van de rest van Nederland, terwijl er dringend behoefte is aan hulp, maar hoe maak je dat kenbaar?.

Ook Zierikzee raakt onder water en een zekere heer Peter Hossfelt vlucht met zijn zoontje naar hoger gelegen delen van de stad waar ook de radiozaak Weltevreden van zijn werkgever staat. Mevrouw Weltevreden ontfermt zich over Hossfelt junior. Hossfelt zelf probeert zich nog verdienstelijk te maken bij de reparatie van de dijken, maar dat is onbegonnen werk. Op de terugweg naar de radiozaak komt hij er achter dat er volledige chaos heerste door gebrek aan verbindingen. Telefoonverkeer is er nog nauwelijks en vrijwel alle gebieden zijn afgesneden door het water. Hij legt zijn idee, zelf een zender te bouwen, voor aan zijn werkgever, maar die beweert dat zoiets met onderdelen van radioontvangers niet mogelijk is. Hossfelt echter ziet er toch wel wat in, mede door zijn ervaring als radio-knutselaar in zijn eerdere jaren, waarbij hij ettelijke radio's gebouwd heeft en door een studie aan radioinstituut Steehouwer, heeft hij toch redelijke kennis van radiotechniek opgebouwd. Hij probeert eerst een middengolf-zender te bouwen, logisch, want dat kunnen de meeste mensen op hun radio ontvangen. Maar het blijkt onbegonnen werk om op deze golflengte met weinig vermogen een fatsoenlijke verbinding op te zetten. Dus de zaak omgebouwd naar de 80 meter amateurband. Een EL3 als oscillator en een EL6, een wat krachtiger eindbuis als eindversterker. De as. schoonzoon van de fam. Weltevreden, Piet Meerman, bekijkt alles belangstellend en komt op een gegeven moment aanzetten met een PTT-man die een 807 zendbuis uit de PTT-voorraden meebrengt. De zender wordt snel omgebouwd met de 807 als eindbuis en aangezien de aanpassing van het signaal aan de antenne nogal wat problemen oplevert wordt besloten de tank-spoel op een lege fles te wikkelen. Door wat met de aftakkingen te vogelen en de koppelwindingen te verschuiven wordt uiteindelijk een in serie geschakeld lampje van 10 watt opgeblazen, een teken dat er zo'n 10 watt richting antenne gaat. Inmiddels heeft zich ook nog een TH-student, de heer Koopman, als hulp aangemeld, hij heeft echter geen verstand van zenders, maar verricht zeer nuttige werkzaamheden zoals het aannemen van oproepen en boodschappen.

De zender met operator. Zoals op de foto is te zien, een samenraapsel van allerlei bij elkaar gescharrelde onderdelen van radio-ontvangers en een spoel op een wijnfles, waarschijnlijk om de antenne aan te passen. De voeding van de zender wordt uit een LF-versterker gehaald, terwijl een tweede versterker voor de modulatie van de zender zorgt. Staande bij de deur de heer Hossfelt, wie de andere mensen zijn is niet helemaal duidelijk, ik gok dat de heer achter de microfoon de heer Koopman is en de schrijver de as. schoonzoon, Piet Meerman. Maar dat durf ik niet met zekerheid te zeggen.

De replica die in het Watersnoodmuseum staat.

Nog wat details van deze replica.

De local oscillator links en de PA rechts.

Actiefoto, de man met de microfoon is waarschijnlijk de heer Koopman.

En hier een voorproefje, het eerste model.

Zo zijn ze waarschijnlijk in Zierikzee ook begonnen.

De ontwikkeling van de replica.

De eerste stap, het maken van een stabiele oscillator met oude onderdelen en als buis een EL3. Het moet er straks ook uit zien alsof de zender in een nacht is gebouwd.

Een blik op de werkende proefopstelling van de local oscillator. Sommige onderdelen moeten nog vervangen worden door echt oude componenten.
Het geheel werkt echter boven verwachting goed en stabiel bij een voedingsspanning van 250 Volt.

Aangezien ik niet van plan ben de zender in één nacht te bouwen zijn de ontwikkelingen de komende weken te volgen. Voor de kerst wil ik de eerste verbinding hebben gemaakt in AM of in CW in de 80 meter band. Om me niet de woede van het Agentschap Telecom op de hals te halen zal ik ook het nodige moeten doen om de zender waar mogelijk aan de technische eisen van deze tijd te laten voldoen. Dus nog meer uitdaging......

De eerste onderdelen op de plank gezet, het zijn nog niet de echte, maar dit werkt al wel.

Testopstelling, dit werkt ,Toch maar een condensator in serie met de 500 pF afstemcondensator geplaatst en het frequentiebereik wat kleiner gemaakt, nu van ca 3,4 MHz tot 4,2 MHz. Dat stemt toch wat makkelijker af op 3570 of 3705 kHz.

De gehele zaak is nu toch wat verder gevorderd, de local oscillator is nu klaar en de eindtrap is inmiddels ook opgebouwd.

In afwijking van het schema in het SRS-blad heb ik HF-smoorspoelen gebruikt in de anode-kringen van de beide buizen. Ik heb liever geen hoogspanning staan op het ijzerwerk van de afstem-condensator. Op bovenstaande foto is het apparaat in bedrijf en de eindtrap is goed afgestemd op het maximale licht van het fietslampje.

Vooraanzicht van het knutselwerkje. De eindtrap EL6 heb ik toch voorzien van een kathodeweerstand met ontkoppel-C om er voor te zorgen dat bij geen sturing de oude buis te veel voor zijn kiezen krijgt.

Bovenaanzicht. Het is me nu ook duidelijk geworden waarom in de uiteindelijke "Zeeuwse" uitvoering de EL6 in de eindtrap is vervangen door een 807. De heren Hossfelt en Meerman zijn waarschijnlijk, net als ik, geschrokken van een blauwe vonkenregen in de eindbuis wanneer je wat aan de afstemming van de tank-kring draait. Ook bij omlaag geschroefde voedingsspanning bleef de buis vonken, ook een ander exemplaar toonde dezelfde kuren. Het blijkt dat een EL6 niet de meest geschikte buis is voor dit werk.

De zender, zoals die nu is gebouwd is waarschijnlijk ook het eerste exemplaar in Zierikzee geweest. De heren zullen gedacht hebben een werkend exemplaar niet te slopen en hebben er een aparte 807 trap met wijnfles spoelkoker bij gebouwd en met de aansluitingen van de eerste PA verbonden.

Mocht iemand zich afvragen hoe dit aan elkaar hangend geheel nog wat in een antenne stuurt, ik kan U verzekeren dat het signaal er op de oscillograaf verbazingwekkend mooi uit ziet, een nagenoeg ideale sinusvorm met geen enkel raar figuurtje er op. Ik heb, een dummyload met een fietslampje aangesloten op de zender en op een ontvanger naar de tweede, derde, vierde en vijfde harmonische geluisterd en geconstateerd dat die er heel zachtjes uit komen. Een spectrumanalyzer zou nog mooier zijn, maar die is hier niet aanwezig. Dus met een PI-filter tussen zender en antenne durf ik het er wel op te wagen een verbinding op 80 meter te maken!

Op onderstaande foto's is het eerste model te bezichtigen. Bij de foto's is nog geen tekst toegevoegd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Volgende stap is het maken van de eindtrap met de 807.

Aangezien ik normaal gesproken rode wijn drink en dan alleen groen gekleurde flessen over houdt, moest ik een heel goedkope witte wijnfles kopen, puur voor de fles en ik heb de wijn weggespoeld door de gootsteen, was echt niet lekker!

Het resultaat van een eerste opzet ziet U hier onder.

De fles met wat houtjes gecentreerd zodat hij niet weg kan glijden. Drie schroefoogjes gemonteerd en de fles opgetuigd met touwtjes met daaraan veertjes zodat de spoelhoder (fles) ook nog verwijderd kan worden. De voet met de 807 op de zelfde wijze opgesteld als bij de andere buizen.
Nu moet de spoel nog worden gewikkeld en de 807 worden aangesloten.

Wordt vervolgd!!